Project
Natuurinclusieve renovatie van winkelcentrum Hamershof in Leusden
Winkelcentrum wordt kwetterplek door natuur inclusief bouwen door huismus nestkast, gierzwaluw nokkast inclusief vleermuis nest.
Voor winkelcentrum Hamershof in Leusden ontwierp Faunest in samenwerking met ecologisch adviesbureau Viridis een serie verblijfplaatsen voor huismussen, gierzwaluwen en vleermuizen. Het project ontstond vanuit een typische Nederlandse renovatieopgave: een jaren 70 winkelcentrum met bovenliggende appartementen werd geïsoleerd en verduurzaamd, waardoor bestaande nest- en verblijfplaatsen verloren gingen.
Dit project markeert een vroege fase in de ontwikkeling van Faunest. Een periode waarin natuurinclusief bouwen nog sterk draaide om mitigatie binnen de Wet natuurbescherming, maar waarin tegelijkertijd de eerste stappen werden gezet richting architectuur als leefomgeving voor mens én dier.
De huismussen wonen scheef en bouwen op veel plekken hun nieuwe nest
In april gingen we terug om te zien of de alternatieve verblijfplaatsen gebruikt werden. De huismussen in het gebied waren volop nesten aan het bouwen. En dat deden ze niet alleen in de huismuskasten, maar ze zaten ook heel vaak op de vleermuis kasten en in de gierzwaluw nesten. Ze waren dus lekker aan het scheefwonen.
De gierzwaluwen zijn nog niet terug in Nederland. We zijn wel benieuwd wat zij er van zullen vinden wanneer ze de huismussen aantreffen waar ze zelf een nestplek zouden willen maken. We gaan later dit jaar zeker nog een keer kijken!
| Locatie | Hamershof, Leusden |
| Projecttype | Renovatie winkelcentrum + woningen |
| Jaar | 2019 |
| Samenwerking | Viridis Ecologisch Adviesbureau |
| Rol Faunest | Ontwerp en productie faunavoorzieningen |
| Doelsoorten | Huismus, gierzwaluw, vleermuizen |
| Thema’s | Renovatie, natuurinclusief bouwen, verblijfplaatsen, jaren 70 architectuur |
Van dakpan naar verblijfplaats
Hamershof is een typisch Nederlands winkelcentrum uit de jaren 70, opgebouwd uit lange daklijnen, gevelstroken en bovenliggende appartementen. Juist dit soort gebouwen blijken vaak waardevolle leefomgevingen voor soorten zoals huismus, gierzwaluw en vleermuizen. Onder dakpannen, in open stootvoegen en achter boeiboorden ontstonden in de loop der jaren talloze informele verblijfplaatsen.
Door de geplande isolatie van daken en gevels zouden deze plekken verdwijnen. Vanuit de Wet natuurbescherming ontstond daarom de vraag hoe vervangende verblijfplaatsen geïntegreerd konden worden binnen de renovatie van het winkelcentrum.
Faunest werd door Viridis gevraagd om de faunavoorzieningen te ontwerpen en te produceren. Een uitdagende opgave, omdat de renovatie sterk gestuurd werd op onderhoudsvrije materialen en langdurige technische prestaties, terwijl Faunest juist zocht naar natuurlijke, lichte en toekomstbestendige oplossingen.
Kwetterplekken tussen winkels en terrassen
Voor de huismussen ontwierp Faunest een serie “mussenflats”: meerlaagse nestkasten geïnspireerd op de gestapelde appartementen boven het winkelcentrum zelf. De verschillende invliegopeningen werden zodanig geplaatst dat de vogels telkens onder een andere hoek aanvliegen en uitvliegen, waardoor kleine kolonies en levendige ontmoetingsplekken ontstonden langs gevels en pleinen.
Juist die relatie tussen menselijk gebruik en dierlijk gedrag maakte dit project bijzonder. Rond terrassen, entrees en winkelroutes ontstonden plekken waar mensen dagelijks het gekwetter van de huismussen ervaren. Niet verborgen op afstand, maar midden in het publieke leven van het winkelcentrum.
Tijdens latere controles bleek bovendien dat de huismussen zich weinig aantrokken van de vooraf bedachte soortverdeling. De vogels namen niet alleen hun eigen verblijfplaatsen in gebruik, maar trokken ook in gierzwaluwkasten en vleermuisvoorzieningen. Een vroege les voor Faunest: natuurinclusief ontwerpen betekent niet alles volledig vastleggen, maar juist ruimte maken voor ecologische dynamiek en eigen keuze van soorten.
Een zoektocht naar onderhoudsvrije én levende materialen
Binnen dit project werkte Faunest deels met recyclebare kunststof plaatmaterialen die ook werden toegepast binnen de renovatie van boeiboorden en gevelonderdelen. Het materiaal was lichtgewicht, onderhoudsvrij en eenvoudig te bewerken, maar tegelijkertijd volledig gebaseerd op virgin fossiele grondstoffen.
Hoewel deze keuze destijds aansloot bij de technische uitgangspunten van het project, markeert Hamershof ook een belangrijk kantelpunt binnen de ontwikkeling van Faunest. Tijdens de uitvoering groeide het besef dat recyclebaarheid alleen onvoldoende is wanneer materialen volledig afhankelijk blijven van aardolie en industriële productieprocessen.
Gedurende het project maakte Faunest daarom de overstap naar Red Cedar hout: een lichtgewicht houtsoort met een lange natuurlijke levensduur zonder afwerking. Voor de montage werd bewust gekozen voor RVS-bevestigingen om uitspoeling van zink naar de leefomgeving te voorkomen.
Ook de nokkasten voor gierzwaluwen en vleermuizen vormden een belangrijk experiment. Hierbij werden minerale gevelplaten gecombineerd met Heraklith binnenruimtes vanwege de isolerende werking en gripmogelijkheden voor vleermuizen. Tegelijkertijd liet de verwerking van Heraklith zien hoe sterk materiaalkeuzes ook invloed hebben op gezondheid, werkbaarheid en productieomstandigheden binnen de werkplaats.
Van mitigatie naar leefomgeving
Project Hamershof laat zien hoe natuurinclusief bouwen in Nederland lange tijd vooral ontstond vanuit compensatie en regelgeving. Tegelijkertijd vormde juist dit soort projecten de voedingsbodem voor een bredere ontwerpvisie waarin gebouwen niet alleen functioneren als objecten voor mensen, maar ook als leefomgeving voor andere soorten.
Voor Faunest betekende Hamershof daarom meer dan een renovatieproject. Het werd een vroeg onderzoek naar hoe architectuur, materiaalgebruik, productieproces en VVE opdrachtgever en ecologie elkaar kunnen beïnvloeden en hoe een winkelcentrum ook een plek kan worden waar huismussen, gierzwaluwen, vleermuizen én mensen samenleven.
Project in beeld
Meer projecten
Novio Tech Campus Visieontwikkeling: Groen tenzij.
Wulperveld Stroe
Natuurinclusieve én esthetische oplossingen voor ontwikkelproject te Westervoort
Blokje Opnieuw te Hengelo, circulair bouwen voor de dieren.
